Disco nadgryza konsumpcjonizm

Richard Deyer w legendarnym jak samo disco tekście „In Defence of Disco” już w sferze fundamentalnych założeń prezentuje przedsąd, którego nawet nie stara się umotywować – kapitalizm jest systemem złym. Stąd sama muzyka disco, której romantyzm i czułostkowość skowane są w pęta kapitalistycznego systemu produkcyjnego, miałaby być zepsutym owocem zrodzonym z drzewa obowiązującego systemu (swoją drogą, tezę Deyera o powinowactwie disco z kapitalizmem potwierdza historia polskiej muzyki disco, szczególnie w niechlubnym wydaniu polo, której złote lata przypadły na pierwszą dekadę zmian ustrojowych). Nawet jeśli muzyka disco wyposażona jest w pewien ładunek subwersywny, to jest to, posiłkując się koncepcją Bachtina, jedynie przykład chwilowej karnawalizacji – niepożądane partyzanckie treści kontrolowane są przez system kapitalistyczny i przynosząc zyski dodatkowo go uprawomocniają. Za radą badacza weźmy jednak w nawias tragizm systemu kapitalistycznego, z którego nie można się wyswobodzić i przypatrzmy się treściom subwersywnym wobec konsumpcjonizmu, zawartym w dwóch geograficznie, lecz nie stylistycznie oddalonych od siebie piosenkach - „Materlial Girl” Madonny i „Wszystko, czego dziś chcę” Izabeli Trojanowskiej. Oczywiście umiejscowienie tych utworów w nurcie disco może wydawać się dyskusyjne, niemniej muzyka pop jeszcze bardziej wydaje się zależna od trybów kapitalistycznej produkcji. Ze względu na rozmiary notki skoncentruję się na analizie tekstualnej słów do obu piosenek i przyjrzę się ich dominancie kompozycyjnej – ironii.

„Material Gril” (1984)

Konotacje z Marksem nie są przypadkowe. Nowa rola Madonny jest ucieleśnieniem frazy „byt określa świadomość” - na poziomie powierzchniowego znaczenia tekstu Madonna wydaje się lolitką poszukującą sponsoringu. Jedyną wartością, jaką poszukuje u chłopców są ich pełne portfele:

If they don't give me proper credit 
I just walk away 

Madonna, jako konsumpcyjna Madame Sinobroda, rezygnuje z mężczyzn, którzy nie potrafią zaspokoić jej finansowych zachcianek. Kwestionuje mit wielkiej miłości:

'Cause the boy with the cold hard cash 
Is always Mister Right

Taki stan rzeczy nie wynika jednak z wyrachowania, lecz z presji systemu, który rodzi osoby skoncentrowane jedynie na wartościach materialnych:

 'cause everybody's 

A material, a material, a material, a material world 

Ironia Madonny wymierzona jest w sposób bycia całkowicie oparty na konsumpcjonizmie, a wielokrotnie powtarzane słowa „material world” można oczytać jako pewną krytykę takiego nastawienia.

„Wszystko, czego dziś chcę” (1981)

Przykład piosenki Trojanowskiej jest świetnie ilustruje zmiany tzw. epoki Gierka. Cała poprzednia dekada upłynęła pod znakiem największego „dobrobytu” okresu realnego socjalizmu, który wprowadził Polaków w świat raczkującej konsumpcji. W porównaniu z „materialnym światem” Madonny był to jednak konsumpcjonizm skarłowaciały, wiążący się z książeczką mieszkaniową, wczasami w Jugosławii, tęsknym wzrokiem wbitym w witrynę peweksu, wyrobami jeansopodobnymi oraz marzeniami o kupnie Fiata 126p. Tekst piosenki, także discopodobnej, wydaje się przede wszystkim reprezentować opisywany przez Deyera romantyzm, niemniej zawiera interesującą krytykę polskiego konsumpcjonizmu w powijakach:

Zapalasz się, słyszę twój szept
"trochę starań i świat jest nasz"
powiedzmy tak- za osiem lat
adres w bloku i mały Fiat
nie łam głowy, jak ty to uzbierasz
wszystko hurtem możesz dać mi teraz

Wszystko, czego dziś chcę
pamiętaj o tym
polecieć chcę
tam i z powrotem
z ramion twych wprost do nieba, do nieba

Piosenka została wyśpiewana zarówno na festiwalu w Opolu, jaki i Sopocie w 1981 r. Tradycyjne wartości „romantyczne”, karykatura dobrobytu zza żelaznej kurtyny oraz śmiechu warty krajowy konsumpcjonizm to partyzancka wartość niezwykle ironicznego utworu Trojanowskiej.

Jak widać, muzyka popularna może także posługiwać się kategorią wymierzonej w konsumpcjonizm ironii, pod warunkiem, że dzikie, rytmiczne pląsy całego ciała pozwolą nam ją dostrzec.

B.S.